Onweersbuien in de zomer produceren soms extreme weersverschijnselen, vooral na afloop van een broeierig warme dag. Zulke luchtsoort veroorzaakt potentieel veel voeding voor buien. Hierbij valt te denken aan veel neerslag, windstoten en bliksem. Maar ook grote zomerhagel behoort gemakkelijk tot de mogelijkheden.
Hagel in de zomer: kan dat wel?
We horen regelmatig mensen zeggen: 'hagel, dat valt toch vooral in de winter? Want in de zomer is het natuurlijk veel te warm om ijs te vormen.' Dat klinkt logisch, maar is een misvatting. Sterker nog: hoe warmer de lucht en hoe groter de verschillen in temperatuur tussen aardoppervlak en hoog in de atmosfeer zijn, hoe groter hagelstenen kunnen groeien. En zulke situaties kunnen leiden tot een verwoestend verschijnsel.
Hagel ontstaat wanneer warme lucht in een bui heel snel opstijgt. Piepkleine steentjes vallen natuurlijk altijd omlaag uit een buienwolk en komen normaliter meteen op de grond terecht. Meestal bereiken deze steentjes niet eens in vaste vorm de grond, maar gewoon als regendruppels. Op dagen met hoge temperaturen en een zeer onstabiele lucht, verloopt dit echter net iets anders.
Kleine hagelsteentjes worden dan door die stijgende luchtstroom terug omhoog de wolk in geblazen. Daar vormen ze een nieuw laagje ijs op het bestaande hagelbolletje en wordt de hagel dus iets groter. Vervolgens valt het steentje weer omlaag uit de wolk, maar kan dan weer worden opgenomen door die stijgende luchtstroom. In dat geval groeit er opnieuw een vers laagje ijs op het bestaande hagelsteentje. En zo kan dit proces zich tientallen keren herhalen tijdens de ontwikkeling van een krachtige onweersbui. De simpele regel geldt hierbij dat warmere lucht dus grotere hagel kan produceren, omdat de opstijgende luchtstroom dan sterker is. En een sterkere luchtstroom kan tenslotte grotere hagel langere tijd in de lucht houden.
Verwoestende hagelbollen
Extreme weersituaties tijdens de zomermaanden hebben al regelmatig geleid tot grote schade. Wanneer hagelstenen groter worden dan 5 centimeter in doorsnede, komen ze al gauw met een snelheid van ruim 100 kilometer per uur aan op aarde. Hierdoor kunnen autoruiten sneuvelen en kan aanzienlijke schade in de natuur plaatsvinden. Het kan echter nog veel groter: bij stenen vanaf 10 centimeter doorsnede, bedraagt de naderingssnelheid al snel 200 kilometer per uur. In dat geval kunnen zelfs kleine kraters geslagen worden in de grond en op dit moment wordt het zelfs gevaarlijk voor mensen.
De meeste van dit soort situaties met zomerhagel doen zich voor in de nabijheid van berggebieden. Onder invloed van hoogteverschillen, wordt de lucht daar namelijk extra snel gedwongen op te stijgen. Hagelstenen worden op deze manier gemakkelijkere terug in de buienwolk geblazen en kunnen daardoor stukken groter groeien. In ons laagland zijn dagen met echt zware hagel daarom relatief zeldzaam: een weersituatie moet echt 'ideaal' uitvallen om tot zulke grote stenen te komen. Maar af en toe zijn ze er zeker.
Zomerhagel in de Benelux
Slechts weinig mensen zullen in Nederland of België ervaring hebben met grote hagelstenen. Zulke zware buien zijn hier heel plaatselijk van aard en bovendien produceren ze maar korte tijd hagel. Recent kennen we echter voorbeelden van enorme schade door hagelbuien. Op nummer 1 in deze eeuw staat de onweersbui van 23 juni 2016, die in het oosten van Brabant ijsbollen van ruim tien centimeter produceerde. Tientallen boerderijen werden hierdoor verwoest: tot op de dag van vandaag kun je daar in het landschap lokaal de schade nog vinden, die toen veroorzaakt werd.
Ook bijvoorbeeld in juni 2021 en eind mei 2025 (zie de foto hierboven) zorgden onweersbuien her en der voor zware zomerhagel. Tegenwoordig zien we het risico op dergelijk heftig verschijnselen gelukkig vaak wel aankomen, waardoor mensen goed gewaarschuwd kunnen worden. Maar zelfs dan blijft het een kwestie van domme pech om erdoor getroffen te worden.
