Bij een tsunami denken we meestal aan een aardbeving onder het zeewater en enorme golven die kustgebieden overspoelen. Deze tsunami’s worden door bevingen in de zeebodem veroorzaakt, maar er zijn ook tsunami’s die juist door invloeden van boven worden gevormd: door het weer namelijk! Hier lees je meer over de zogeheten meteo-tsunami die zelfs in Nederland kan voorkomen.
In plaats van een beving zijn extreme verschillen in luchtdruk verantwoordelijk voor het ontstaan van een tsunami door het weer: de meteo-tsunami. De luchtdruk is allesbepalend voor ons weer. Het bepaalt uit welke hoek de wind waait en heeft ook grote invloed op het weerbeeld. Bij een hoge luchtdruk is het rustig weer met kans op zon en in de winter soms hardnekkige lage bewolking of mist. Een lage luchtdruk zorgt juist voor wisselvallig weer met kans op neerslag en soms ook veel wind.
Bij dit weer kan een tsunami ontstaan
De meteo-tsunami ontstaat wanneer in korte tijd grote verschillen in luchtdruk voorkomen. Dit gebeurt bijvoorbeeld wanneer in rap tempo een strook met felle (onweers)buien overtrekt. Vlak voor de bui is de lucht erg onstabiel en warm. Deze warme lucht stijgt op, waardoor de luchtdruk aan de grond daalt en hoger in de lucht juist toeneemt. Het is te vergelijken met bubbels die opstijgen in een pan soep die op het vuur staat of de stoom die uit je waterkoker ontsnapt. Wanneer de buien vervolgens overtrekken en het stortregent, valt juist weer koude en vochtige lucht naar de grond, waardoor de luchtdruk snel toeneemt. We kunnen dit ook voelen omdat felle buien gepaard gaan met windstoten en het ineens een stuk kouder wordt. De luchtdruk neemt weer af, zodra de buien zijn gepasseerd.
Een strook met buien op zee kan aanleiding geven tot een meteo-tsunami. Hier trekken buien over Vlissingen. Foto: Erik Jan Brans
Druk uitoefenen op het water
Deze snelle veranderingen van de luchtdruk hebben een effect op het zeewater. Bij een toename in de luchtdruk, neemt de druk op het zeewater namelijk ook toe. Wanneer je in een bak met water een houten plank naar beneden probeert te duwen, zal het water aan de zijkant van de plank er juist hoger uitkomen. Wanneer je de plank vervolgens uit het water haalt, zal het water onder de plank weer omhoogkomen. Hetzelfde principe veroorzaakt de meteo-tsunami. De snel wisselende luchtdruk veroorzaakt golven.
Hoogte van de golf bij een meteo-tsunami
Wie een barometer in huis heeft, is misschien wel bekend met de eenheid van luchtdruk die veel wordt gebruikt in de meteorologie. Luchtdruk wordt namelijk aangeduid in hectopascal (hPa). Als vuistregel wordt gezegd dat het zeewater met 1 cm omlaag wordt geduwd wanneer de luchtdruk met 1 hPa toeneemt. Nou stelt een golf van een paar centimeter weinig voor in vergelijking met de metershoge tsunami die kan ontstaat door een zeebeving. Toch zijn er gevallen waarbij de meteo-tsunami kan uitgroeien tot een golf van enkele meters. In het voorbeeld hieronder werd de golf bijna anderhalve meter hoog.
Als eerste speelt de grootte van het drukverschil een rol. Een verschil van 10 hPa levert een grotere golf op dan eentje van 2 hPa, namelijk 10 versus 2 centimeter volgens de vuistregel. Als de verplaatsing van de buien ongeveer net zo snel gaat als de golf, kunnen ze elkaar versterken en de snelheid en hoogte neemt toe. Als laatste speelt ook de opbouw van de kust een rol. Bij een oplopende zeebodem wordt de golf verder opgestuwd.
Zeldzaam verschijnsel
Waar een tsunami door een aardbeving in Nederland niet mogelijk is, kan de meteo-tsunami wel voorkomen op de Noordzee en het IJsselmeer. Meestal gaat het om een paar centimeter en de meteo-tsunami zal onopgemerkt blijven. In uitzonderlijke gevallen kan de tsunami met de juist condities uitgroeien tot een grotere golf. De laatste keer dat dit werd waargenomen in Nederland was op 29 mei 2017. Een lijn met buien trok over de kuststrook en toen werd een golf van circa 40 cm gemeten.
Vind je dit soort verklarende berichten interessant? Schrijf je dan in voor de gratis Weeronline nieuwsbrief.
Hoofdfoto: Adobe Stock/ Robin
