De winter is een van de moeilijkste tijden in het jaar voor wilde dieren om te overleven. Zo ligt de temperatuur laag en is er weinig voedsel beschikbaar. Hoe passen dieren zich aan deze omstandigheden aan? En wat kunnen wij doen om deze dieren een handje te helpen? Dat lees je in dit artikel!
Winterslaap en winterrust
Een van de meest bekende maatregelen die dieren nemen om de winter te overleven is de winterslaap. Egels, sommige muizensoorten en vleermuizen slapen de hele winter lang. Tijdens deze slaap daalt hun lichaamstemperatuur enorm en worden de hartslag en ademhaling tot een minimum beperkt. Hierdoor besparen ze grote hoeveelheden energie. Al deze tijd overleven ze door gebruik te maken van hun vetreserves die ze gedurende het jaar hebben opgebouwd.
Daarnaast maken andere dieren gebruik van winterrust. Dit is vergelijkbaar met een winterslaap, maar een belangrijk verschil is dat dieren bij een winterrust tussentijds ontwaken. Voorbeelden van dieren die dit doen zijn eekhoorns en dassen. Voordat de winter begint, leggen deze dieren een voorraad voedsel aan. Tussentijds worden ze wakker om iets te eten van deze voorraad. Hun lichaamstemperatuur daalt minder ver en ook hun ademhaling en hartslag blijven hoger. Hierdoor verbruiken zij gedurende de winter meer energie dan dieren die in een complete winterslaap vallen.
Migreren naar warme oorden
Sommige diersoorten, zoals trekvogels, trekken naar ons land toe om hier te overwinteren. Een bekend voorbeeld hiervan zijn ganzen. Zij vliegen in een "V"-formatie vanuit hun broedgebieden in Scandinavië en Siberië naar Nederland. Hier vinden zij relatief zachte temperaturen en voedselrijke omstandigheden. Door de vruchtbare graslanden en waterrijke omgevingen is ons land een ideaal toevluchtsoord tijdens de wintermaanden.
Terwijl sommige soorten de winter in Nederland doorbrengen, overleven andere soorten de winter door Nederland te ontvluchten en naar het warme zuiden te migreren. Denk hierbij aan trekvogels, zoals zwaluwen, grutto's en ooievaars. Deze soorten trekken, zodra het koud begint te worden, naar het zuiden richting het Middellandse Zeegebied of soms zelfs naar delen van Afrika. Sommige vogelsoorten vliegen in één ruk door, terwijl andere soorten onderweg stoppen om op krachten te komen.
Vogeltrek heeft te maken heeft met de windrichting. In dit artikel kijken we hoe het weer de vogeltrek beïnvloedt.
Wintervacht of vetlaag
Een andere maatregel die dieren nemen om zich te beschermen tegen de elementen is het groeien van een wintervacht. Vele diersoorten, zoals schapen, hazen, herten en vossen krijgen tijdens de wintermaanden dikkere en langere haren. Daarnaast gaan de haren rechtovereind staan. Tussen deze haren staat de lucht stil, wat voor een goede isolatielaag zorgt. Deze isolatielaag zorgt ervoor dat de lichaamstemperatuur van de dieren op peil blijft en ze minder energie verbruiken. Het verenpakket van vogels groeit ook tijdens de wintermaanden. Daarnaast zijn ganzen en eenden vaak in het water te vinden. Naast dat zij daar voedsel vinden, isoleert het water hen tegen de kou.
Zeehonden hebben ook een vacht, maar deze is heel kort en stug. Deze vacht zorgt nauwelijks voor isolatie. Hiervoor leggen zij gedurende het jaar onder hun huid een dikke vetlaag aan, waardoor zij in de winter kunnen overleven. Deze laag zorgt voor isolatie en dient ook als energiereserve tijdens perioden van voedselschaarste.
Hoe kun je dieren helpen?
Ondanks de maatregelen die dieren zelf treffen, kunnen ze tijdens de wintermaanden af en toe wat extra hulp gebruiken. Zo kunnen we meer energierijk voedsel in onze tuin toevoegen door het planten van bepaalde bomen of struiken of het verspreiden van voedsel door middel van bijvoorbeeld vetbolletjes of pinda's. Voor het opbouwen van een wintervoorraad is het belangrijk om niet alleen in de winter extra voedsel op te hangen, maar ook in de maanden daarvoor.
Beschutting is een ander aspect dat makkelijk toe te voegen is aan een tuin. Dit kan door kunstmatige beschutting in de vorm van vogel- of egelhuisjes of een insectenhotel in je tuin te plaatsen, maar ook een 'rommelige' tuin kan veel beschutting bieden. Door de tuin niet winterklaar te maken en oud hout en bladeren te laten liggen, hebben veel dieren en insecten natuurlijke beschutting om te overwinteren.
Ben je benieuwd wat je nog meer kan doen om dieren de winter door te helpen? Lees dan onderstaand artikel.
In de wintermaanden kan het vriezen. In dit artikel vind je een aantal tips om de dieren in je omgeving te helpen.
